Gdzie na weekend? Cerkiew, ktora zagrała u Wajdy

Pamiętacie sceny z więzienia w Kozielsku w filmie "Katyń"? Cele z piętrowymi pryczami, z których polscy oficerowie wywożeni byli na egzekucję? Te sceny nakręcone zostały w cerkwi w Starym Dzikowie. Choćby z tego powodu warto ją obejrzeć. A przy okazji powędrować po okolicznych lasach.

Gmina Stary Dzików leży w powiecie lubaczowskim i graniczy z województwem lubelskim. Celem naszej wycieczki jest cerkiew greckokatolicka o neobizantyjskiej architekturze, licząca ponad 100 lat. Los nie był dla niej łaskawy. Ukraińcy zamieszkujący wieś zostali wysiedleni po II wojnie światowej, wtedy parafia greckokatolicka przestała istnieć. Wyposażenie cerkwi nie zachowało się. Przetrwały jedynie fragmenty dawnego wystroju zabezpieczone w zbiorach muzealnych. Wśród nich kilka ikon tworzących niegdyś ścianę ikonostasową, które przechowywane są w Muzeum w Lubaczowie. Zostały one napisane w latach 1906-1911 przez cenionego malarza ukraińskiego Josifa Kuriłasa (1870-1951).

Około 1950 r. cerkiew została celowo zdewastowana, a inicjatorami akcji były ówczesne władze. Potem świątynia była magazynem GS, a gdy spółdzielnia zrezygnowała z przechowywania w cerkwi nawozów i pasz, obiekt stał pusty i niszczał. W 2006 r. cerkiew ożyła. Jej surowy wystrój, białe ściany, z odpadającymi fragmentami tynku, zabite deskami okna, spodobały się Andrzejowi Wajdzie, który kręcił film "Katyń".

Cerkiew stała się dla potrzeb filmu sowieckim obozem w Kozielsku, w którym Rosjanie przetrzymywali polskich oficerów przed egzekucją. Do środka świątyni wstawiono drewniane kilkupoziomowe prycze. Prycze zostały, były nawet plany stworzenia tu muzeum. Choć tego jeszcze nie ma, turyści chętnie zaglądają do środka. Klucze do cerkwi są w urzędzie, można o nie poprosić w godzinach jego pracy. W weekendy rolę klucznika pełni dyrektor GOK Leszek Król. Jeśli ktoś chciałby zobaczyć wnętrze świątyni, powinien do niego zadzwonić - tel. 600 805 563.

Oprócz cerkwi na uwagę, ze względu na interesującą formę architektoniczną, zasługuje także murowana dzwonnica parawanowa na cztery dzwony. W dolnej części jest półkolista brama, po jej bokach niewielkie pomieszczenia. Całość zwieńczona trzema symetrycznie ustawionymi ośmiobocznymi wieżyczkami, z których środkowa jest większa. W ich ściankach wydzielono półkoliste otwory dzwonowe, dziś puste. Od góry wieżyczki nakryto hełmami cebulastymi nawiązującymi do profilu kopuły nad cerkwią.

Jeśli ktoś ma jeszcze ochotę na zwiedzanie świątyń, może zajrzeć do kościoła katolickiego w Starym Dzikowie albo cerkwi w Cewkowie lub Moszczanicy.

Wyjazd do Starego Dzikowa warto połączyć z wędrówką po lesie. W pobliskim kompleksie nazywanym Lasami Sieniawskimi wytyczono ścieżkę dla pieszych. Można do niej dojechać od strony trasy Oleszyce - Sieniawa. W Starym Siole należy skręcić w kierunku północnym, w prawo, na oznakowaną, asfaltową drogę leśną. Po 7,5 km jest skrzyżowanie z drogą utwardzoną prowadzącą z Cewkowa do Woli Mołodyckiej. Skręcamy tu znowu w prawo, a po mniej więcej 1 km docieramy do początku ścieżki, gdzie są miejsca postojowe. Odległość ścieżki od Oleszyc wynosi ok. 14 km, zaś od trasy Oleszyce - Sieniawa 8,5 km.

Do punktu początkowego ścieżki, zlokalizowanego przy utwardzonej drodze z Cewkowa do Woli Mołodyckiej, dotrzeć można również, podążając wymienioną drogą z Cewkowa lub z Woli Mołodyckiej.

Gdy będziemy jechać asfaltową drogę leśną w Starym Siole, w dolince niewielkiego cieku, w otoczeniu drzew zobaczymy dwa krzyże. To jedyny już ślad po wsi Miłków. W styczniu 1941 r. jej ludność została wysiedlona przez władze sowieckie na tereny Besarabii. Pozostało cerkwisko, cmentarz oraz położony na uboczu cmentarz choleryczny. Przydrożne krzyże przypominają, że tu kiedyś była wieś.

Obok drogi Wola Mołodycka - Cewków w niewielkiej odległości od ścieżki znajdziemy sowiecki bunkier pozostałość po linii Mołotowa.

Trasa ma dwa warianty - dłuższy i krótszy. Długość trasy krótszej wynosi 3,6 km, dłuższej zaś 6,2 km. Wędrowcy mogą też skrócić trasę przebiegu obu ścieżek, dzięki któremu długość dużej pętli ścieżki wyniesie 5,1 km, zaś krótkiej - 2,5 km. Na obydwu trasach jest dziewięć przystanków. Pokonanie całej trasy i zapoznanie się z elementami na niej prezentowanymi zajmie, w zależności od wyboru trasy i sprawności ruchowej zwiedzających, od jednej do pięciu godzin.

Anna Gorczyca

Źródło: Gazeta Wyborcza Rzeszów, rzeszow.gazeta.pl/rzeszow/1,34962,10112005,Gdzie_na_weekend__Cerkiew__ktora_zagrala_u_Wajdy.html#ixzz1UyQNi13k